شیوه پرداخت حقوق بازنشستگان در آستانه یک تغییر مهم قرار گرفته است. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از اجرای آزمایشی طرح «کیف پول بازنشستگان» تا پایان مهر خبر داده؛ طرحی که قرار است پرداخت چندروزه مستمری‌ها را کنار بگذارد و حقوق بازنشستگان را در یک روز واریز کند. با این حال، اجرای این برنامه در مرحله نخست آزمایشی و محدود به حداقل یک استان خواهد بود.
پرداخت حقوق بازنشستگان طی چند روز و براساس حروف الفبا ممکن است در آینده به پایان برسد. احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرده است که طرح جدیدی برای تغییر شیوه پرداخت مستمری بازنشستگان در دست اجراست و نخستین مرحله آن تا پایان مهرماه آغاز می‌شود.
محور اصلی این برنامه راه‌اندازی «کیف پول» برای بازنشستگان است؛ سازوکاری که به گفته وزیر کار، یکی از مهم‌ترین نتایج آن امکان پرداخت مستمری بازنشستگان در یک روز خواهد بود.
میدری گفته است اجرای آزمایشی این طرح تا پایان مهر در دست‌کم یک استان آغاز می‌شود و در صورت اجرای آن، فرآیند پرداخت مستمری دیگر چند روز متوالی طول نخواهد کشید.
پایان انتظار چندروزه برای واریز حقوق بازنشستگان؟
اهمیت این تصمیم زمانی مشخص می‌شود که شیوه فعلی پرداخت حقوق میلیون‌ها بازنشسته را در نظر بگیریم.
برای نمونه، سازمان تأمین اجتماعی در شهریورماه اعلام کرد حقوق بیش از ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر این سازمان از ۲۹ شهریور آغاز می‌شود و پرداخت آن به تدریج طی سه روز و براساس حروف الفبا انجام خواهد شد.
در چنین الگویی همه بازنشستگان در یک زمان حقوق خود را دریافت نمی‌کنند. گروهی در نخستین روز و برخی دیگر در روزهای بعد در صف واریز قرار می‌گیرند.
طرح جدید وزارت کار دقیقاً قرار است این فاصله را کاهش دهد.
براساس توضیحات وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با استفاده از کیف پول، مستمری بازنشستگان به جای چند روز متوالی در یک روز پرداخت خواهد شد. اگر این طرح پس از دوره آزمایشی به مرحله اجرای گسترده برسد، می‌تواند شیوه فعلی زمان‌بندی واریز حقوق را تغییر دهد.
آیا از مهر همه بازنشستگان یک‌روزه حقوق می‌گیرند؟
پاسخ فعلاً منفی است.
اظهارات وزیر کار به معنای آن نیست که از همین ماه حقوق تمام بازنشستگان کشور در یک روز واریز خواهد شد.
آنچه تاکنون اعلام شده، اجرای آزمایشی طرح تا پایان مهر در حداقل یک استان است. هنوز استان نخست، جامعه دقیق مشمولان و زمان تعمیم این روش به همه بازنشستگان به‌صورت رسمی اعلام نشده است.
بنابراین باید میان «شروع اجرای آزمایشی پرداخت یک‌روزه» و «اجرای سراسری پرداخت یک‌روزه حقوق بازنشستگان» تفاوت گذاشت.
در صورت موفقیت مرحله نخست، انتظار می‌رود درباره نحوه گسترش طرح به سایر استان‌ها و صندوق‌های بازنشستگی تصمیم‌گیری شود، اما فعلاً جدول زمانی رسمی برای اجرای سراسری آن وجود ندارد.
کیف پول بازنشستگان چیست؟
براساس توضیحاتی که تاکنون ارائه شده، «کیف پول بازنشستگان» صرفاً یک ابزار برای نمایش موجودی نیست؛ وزارت کار قصد دارد از این سازوکار برای ساماندهی پرداخت مستمری و ارائه برخی امکانات خرید استفاده کند.
احمد میدری گفته است تجربه استفاده از کیف پول‌های مشابه در برخی شرکت‌ها و صنایع نشان داده که این ابزار می‌تواند قدرت خرید کارکنان را افزایش دهد و دولت امیدوار است اجرای آن برای بازنشستگان نیز به افزایش حداقل ۵ درصدی قدرت خرید آنان منجر شود.
با این حال، جزئیات عملیاتی این بخش هنوز کامل اعلام نشده است؛ از جمله اینکه افزایش مورد اشاره چگونه ایجاد خواهد شد، چه فروشگاه‌ها یا خدماتی به کیف پول متصل می‌شوند و آیا استفاده از مزایای خرید آن اختیاری خواهد بود یا خیر.
بنابراین مهم‌ترین بخش قطعی اعلام‌شده تا امروز، همان هدف پرداخت یک‌روزه مستمری‌ها است.
چه تغییری برای بازنشستگان تأمین اجتماعی ایجاد می‌شود؟
بازنشستگان تأمین اجتماعی یکی از گروه‌هایی هستند که تغییر شیوه پرداخت برای آنها اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این سازمان بیش از ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر دارد و پرداخت حقوق آنان در ماه‌های اخیر به‌صورت مرحله‌ای انجام شده است.
اگر مدل جدید در تأمین اجتماعی به‌صورت سراسری اجرا شود، دیگر نیازی نخواهد بود یک بازنشسته براساس حرف اول نام خانوادگی منتظر روز دوم یا سوم پرداخت بماند.
در چنین شرایطی، سازمان می‌تواند منابع مستمری را در یک روز در اختیار همه مشمولان قرار دهد.
البته اجرای این موضوع در مقیاس بیش از پنج میلیون حساب بانکی نیازمند هماهنگی میان سازمان تأمین اجتماعی، شبکه بانکی و زیرساخت پرداخت است؛ به همین دلیل نیز وزارت کار فعلاً اجرای محدود و آزمایشی را در دستور کار قرار داده است.
تکلیف حروف الفبا در پرداخت حقوق چه می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها این است که آیا با اجرای کیف پول، پرداخت حقوق براساس حروف الفبا حذف خواهد شد؟
اظهارات وزیر کار عملاً به سمت حذف پرداخت چندروزه حرکت می‌کند. او تأکید کرده است ویژگی این کیف پول آن است که پرداخت‌ها چند روز متوالی طول نکشد و مستمری در یک روز پرداخت شود.
اگر طرح به همین شکل عملیاتی شود، تقسیم بازنشستگان به گروه‌های مختلف برای واریز مستمری در روزهای متوالی موضوعیت خود را از دست خواهد داد.
با این حال، هنوز سازمان تأمین اجتماعی بخشنامه‌ای مبنی بر حذف رسمی پرداخت براساس حروف الفبا در سراسر کشور منتشر نکرده است.
بنابراین فعلاً نباید برنامه ماه‌های آینده را براساس پرداخت یک‌روزه قطعی دانست.
معوقات اردیبهشت جدا از طرح پرداخت یک‌روزه است
همزمان با مطرح شدن کیف پول بازنشستگان، موضوع معوقات اردیبهشت بازنشستگان تأمین اجتماعی نیز همچنان در دستور کار قرار دارد.
وزیر کار اعلام کرده است معوقات افزایش حقوق اردیبهشت برای گروهی در مهر و گروهی در آبان پرداخت خواهد شد.
اما این موضوع را نباید با اجرای کیف پول و یک‌روزه شدن حقوق یکی دانست.
معوقات اردیبهشت یک بدهی باقی‌مانده از افزایش حقوق سال جاری است، در حالی که طرح کیف پول قرار است شیوه پرداخت مستمری‌های ماهانه در آینده را تغییر دهد.
به همین دلیل ممکن است معوقات همچنان طبق زمان‌بندی جداگانه پرداخت شوند، اما پس از اجرای کامل طرح جدید، مستمری ماهانه بازنشستگان در یک روز به حساب آنان برسد.
حقوق مهر بازنشستگان هم یک‌روزه واریز می‌شود؟
تا این لحظه چنین موضوعی به‌صورت رسمی تأیید نشده است.
وزارت کار گفته اجرای آزمایشی کیف پول تا پایان مهرماه در حداقل یک استان آغاز خواهد شد. بنابراین نمی‌توان از این اظهارنظر نتیجه گرفت که حقوق مهر همه بازنشستگان کشور حتماً به‌صورت یک‌روزه واریز می‌شود.
زمان و نحوه پرداخت حقوق مهر باید براساس اطلاعیه رسمی هر صندوق بازنشستگی مشخص شود.
برای بازنشستگان تأمین اجتماعی نیز تا زمانی که سازمان برنامه جدیدی اعلام نکرده باشد، ملاک همان اطلاعیه رسمی سازمان درباره زمان واریز مستمری است.
تغییر بزرگ در شیوه پرداخت حقوق بازنشستگان در راه است؟
در صورت موفقیت مرحله آزمایشی، اجرای سراسری پرداخت یک‌روزه می‌تواند یکی از مهم‌ترین تغییرات اجرایی در نظام پرداخت حقوق بازنشستگان در سال‌های اخیر باشد.
موضوع فقط چند روز زودتر یا دیرتر دریافت کردن حقوق نیست. برای بازنشسته‌ای که بخش عمده درآمد ماهانه او از مستمری تأمین می‌شود، مشخص بودن یک روز واحد برای دریافت حقوق می‌تواند برنامه‌ریزی برای اجاره، اقساط، درمان و سایر هزینه‌های ماهانه را ساده‌تر کند.
اکنون باید منتظر نتیجه اجرای آزمایشی طرح تا پایان مهر ماند.
آنچه تا امروز قطعی است این است که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی قصد دارد پرداخت چندروزه مستمری بازنشستگان را به پرداخت یک‌روزه تبدیل کند؛ اما این برنامه فعلاً در مرحله آزمایشی است و هنوز زمان اجرای سراسری آن برای همه بازنشستگان اعلام نشده است.
اگر طرح آزمایشی موفق باشد، مهم‌ترین سؤال بعدی این خواهد بود که پرداخت یک‌روزه حقوق از چه ماهی و برای کدام صندوق‌های بازنشستگی در سراسر کشور اجرا می‌شود.