به روزنامه اطلاعات، بازار گوشت و پروتئین طی روزهای اخیر با نوساناتی همراه بوده که توجه مصرفکنندگان و فعالان بخش تولید را به خود جلب کرده است. گزارشهای میدانی از بازار مشهد نشان میدهد قیمت هر کیلوگرم مرغ تازه به ۳۴۹ هزار تومان رسیده و برخی قطعات با افزایشی بین ۱۵ تا ۱۰۲ هزار تومان نسبت به اواخر هفته گذشته قیمتگذاری شدهاند. این روند در حالی رخ میدهد که سؤال محوری برای ناظران، ریشهیابی دقیق این نوسان است: آیا جهش قیمت ناشی از کاهش عرضه است یا انباشت هزینههای تولید و توزیع؟
نقش نهاده های دامی در رشد هزینه تمام شده
بررسی آمارهای اعلامی نشان میدهد افزایش قیمت نهادههای خوراک طیور، یکی از موتورهای اصلی فشار بر واحدهای پرورش مرغ است. به گفته حبیب اسداللهنژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورشدهندگان مرغ گوشتی، قیمت هر کیلوگرم مرغ زنده درب مرغداری بین ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان قرار دارد، در حالی که هزینه تمامشده تولید برای مرغدار دستکم ۲۵۰ هزار تومان برآورد میشود. این فاصله، اثر مستقیمی بر پایداری تولید و انگیزه فعالان این بخش دارد.
همزمان، گزارشها از سامانه بازارگاه نیز از رشد قیمت ذرت به حدود ۶۹ هزار تومان و کنجاله سویا به بیش از ۱۰۰ هزار تومان در هر کیلوگرم حکایت دارد. از آنجا که خوراک طیور سهم اصلی هزینه تولید را تشکیل میدهد، هر تغییری در این بخش، بهصورت مستقیم بر قیمت نهایی محصول در بازار اثر میگذارد.
مازاد تولید و زیان انباشته مرغداران
در سوی دیگر، وضعیت تولید در ماههای اخیر تصویر پیچیدهتری را ترسیم میکند. بر اساس ارزیابیهای مطرحشده، در هفتههای گذشته مازاد تولید و کاهش توان بازار برای جذب مرغ تولیدشده، قیمت فروش را تحت فشار قرار داده بود و فعالان این حوزه از زیان انباشته شدن ناشی از فاصله میان هزینه و قیمت فروش سخن گفتند. این وضعیت نشان میدهد که بازار مرغ در نوسان میان زیان تولیدکننده و رشد قیمت مصرفکننده قرار دارد؛ موضوعی که نیازمند سیاستگذاری متوازن در زنجیره تأمین است.
آمار تولید؛ شواهدی خلاف فرضیه کمبود
با این حال، دادههای رسمی تصویر متفاوتی از وضعیت عرضه ملی ارائه میدهند. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تولید گوشت انواع طیور در کشتارگاههای رسمی کشور در شهریورماه به ۲۴۳ هزار و ۸۶۶ تن رسیده که نسبت به ماه قبل حدود ۱۵ درصد و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۹ درصد رشد داشته است. این ارقام نشان میدهد نسبت دادن صرفِ جهش اخیر قیمتها به کاهش حجم سراسری تولید، نیازمند شواهد تکمیلی است و احتمال نوسانات منطقهای در توزیع یا اختلاف قیمت میان حلقههای زنجیره، جدیتر به نظر میرسد.
بازار گوشت قرمز و شفافیت قیمت در توزیع مستقیم
در کنار تحولات بازار مرغ، قیمت گوشت قرمز همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. بر اساس ارزیابیهای میدانی روزهای اخیر، راسته گوسفندی حدود یک میلیون و ۶۳۰ هزار تومان، ران گوسفندی نرینه یک میلیون و ۷۴۰ هزار تومان و سردست گوسفندی نرینه نیز به همین نرخ در برخی بازارها قیمتگذاری شده است. همچنین جگر گوسفندی با قیمتی در مرز دو میلیون تومان و فیله گوساله تا حدود دو میلیون و ۳۵۰ هزار تومان معامله میشود.
در این میان، شکلگیری فروشگاههای برخط و عرضه مستقیم از کشتارگاه، مسیر تازهای را برای شفافسازی نرخها و کوتاهکردن دست واسطهها فراهم کرده است. بهعنوان نمونه، فروشگاههای آنلاین عرضه مستقیم مانند بازارگوشت با حذف واسطههای غیرضروری و عرضه محصول تازه و ذبح روز، امکان مقایسه و رصد آنلاین قیمت گوشت قرمز و اقلام پروتئینی را برای مصرفکننده فراهم کردهاند. چنین الگوهایی میتوانند در افزایش شفافیت قیمت و کاهش فاصله میان تولید و خردهفروشی نقشی مؤثر ایفا کنند.
چشم انداز نیمه دوم سال
برآیند دادههای موجود نشان میدهد که روند قیمت مرغ و سایر فرآوردههای پروتئینی در ماههای پیش رو، بیش از هر چیز به مدیریت هزینه نهادهها، استمرار تولید متوازن و بهبود کارایی حلقههای توزیع وابسته است. در صورت ادامه ثبات نسبی در تأمین نهادهها و پایداری تولید، بازار میتواند به روندی متعادلتر دست یابد؛ در غیر این صورت، نوسانات فعلی دستکم در کوتاهمدت تداوم خواهد داشت.