فرهنگی

برنزی‌های ۵۰۰ ساله؛ سرنخ‌هایی از اردوی زرین در روسیه

تاریخ انتشار: بروزرسانی: کد خبر: ۱۴۳۷۴۶
سه قطعه برنزی کم‌نظیر با نقش اژدها و موجودات افسانه‌ای در شهر تاریخی ولیکی نووگورود روسیه کشف شده‌اند. این آثار که احتمالاً به فرهنگ هنری اردوی زرین (حکومت مغول‌تبار قدرتمند در بخش‌هایی از اروپای شرقی) ارتباط دارند، سرنخ‌های تازه‌ای از رفت‌وآمد کالاها...

این سه قطعه در سال ۲۰۲۳، طی کاوش‌های محوطه ترویتسکی، در لایه‌هایی متعلق به قرن‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی پیدا شدند. بررسی‌های تازه موزه دولتی نووگورود نشان داده است که این اشیا احتمالاً در خارج از شهر، شاید در منطقه رود ولگا، ساخته شده‌اند؛ جایی که نمونه‌های مشابهی از تزئینات فلزی به‌کاررفته روی کمربند جنگجویان اردوی زرین یافت شده است.

به گزارش خبرکده به نقل از فرادید؛؛ هر سه قطعه از جنس برنز هستند و لبه‌هایی شکل‌دار دارند، اما نقش‌های آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. روی قطعه نخست، اژدهایی با بدن خمیده و پاهای جلویی برافراشته دیده می‌شود. سازنده برای تولید آن از قالبی گِلی استفاده کرده که از روی نمونه‌ای موجود ساخته شده بود. تکرار این فرایند به‌تدریج باعث کاهش وضوح جزئیات ظریف نقش شده است. نمونه‌های مشابهی از این طرح در شبه‌جزیره کارلیا و کریمه نیز شناسایی شده‌اند.

قطعه دوم موجودی بال‌دار با بدنی درشت و دمی مارمانند و پیچ‌خورده را نشان می‌دهد. حلقه‌ای فلزی نیز از طریق زائده‌ای در لبه پایینی آن آویزان است. طرح‌های مشابه این اثر بیشتر در مناطق میانی و پایینی رود ولگا یافت شده‌اند.

1

قطعه سوم جزئیات دقیق‌تری دارد: گردنی بلند، سری کوچک، چشمی بادامی‌شکل، گوش‌هایی گرد، زبانی خمیده و دمی برافراشته. سازنده پس از ریخته‌گری، سطح برجسته آن را با دقت پرداخت کرده است. آثار باقی‌مانده در پشت قطعه نیز نشان می‌دهد که در دوره‌ای بعد، تلاش شده بود محل اتصال آن تعمیر یا جایگزین شود.

آیا این آثار به اردوی زرین تعلق دارند؟

مهم‌ترین سرنخ درباره خاستگاه این اشیا از بررسی ترکیب فلزی آن‌ها به دست آمده است. آزمایش‌ها نشان می‌دهد هر سه قطعه از آلیاژ برنز قلع و سرب ساخته شده‌اند و ترکیب شیمیایی بسیار مشابهی دارند. بااین‌حال، میزان بالای نیکل در آن‌ها با ترکیب معمول اشیای برنزی ساخته‌شده به دست فلزکاران نووگورود تفاوت دارد. همین تفاوت احتمال ساخت آن‌ها در منطقه‌ای دیگر را تقویت می‌کند.

تزئینات کمربند با نقش اژدها و موجودات افسانه‌ای از نیمه نخست قرن سیزدهم میلادی رواج یافتند و با فرهنگ نظامی اردوی زرین پیوند پیدا کردند. در سنت‌های مغولی، اژدها می‌توانست نماد قدرت، محافظت و اقتدار باشد؛ در برخی سنت‌های کهن آسیای مرکزی نیز با آب، باروری و نظم کیهانی ارتباط داشت.

برخی پژوهشگران احتمال داده‌اند که اردوی زرین این نوع کمربندهای نظامی را از سنت‌های امپراتوری چین اقتباس کرده باشد؛ هرچند نقش اژدها پیش‌تر نیز جایگاه مهمی در هنر ترک‌تباران و مردمان آسیای مرکزی داشت.

نمونه‌های مشابه متعددی در مناطق میانی و پایینی رود ولگا، از مراکز مهم اردوی زرین، کشف شده‌اند. این شباهت‌ها احتمال ارتباط اشیای نووگورود با سرزمین‌های تحت نفوذ این حکومت را مطرح می‌کنند؛ بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که این قطعات را جنگجویان با خود آورده بودند یا از راه مبادلات تجاری به شهر رسیده بودند.

این آثار اکنون به مجموعه موزه دولتی نووگورود منتقل شده‌اند تا نگهداری و در کنار دیگر یافته‌های قرون‌وسطایی بررسی شوند. باستان‌شناسان امیدوارند مطالعه بیشتر آن‌ها، شناخت دقیق‌تری از مسیرهای انتقال هنر، فناوری فلزکاری و ارتباطات فرهنگی در اروپای شرقی قرون‌وسطی فراهم کند.