همزمان با نزدیک شدن به زمان پرداخت حقوق مهر بازنشستگان تأمین اجتماعی، پرسش‌هایی درباره اعمال مرحله سوم متناسب‌سازی و صدور احکام جدید مطرح شده است. بررسی اطلاعیه‌های رسمی نشان می‌دهد مرحله سوم متناسب‌سازی پیش‌تر در احکام سال ۱۴۰۵ اعمال شده و قرار نیست از مهرماه برای نخستین بار به حقوق بازنشستگان اضافه شود.
بررسی اطلاعیه‌ها و توضیحات رسمی سازمان تأمین اجتماعی نشان می‌دهد پاسخ به این پرسش نیازمند تفکیک دو موضوع است؛ «متناسب‌سازی جاری در حقوق ماهانه» و «معوقات مربوط به ماه‌های ابتدایی سال».
مرحله سوم متناسب‌سازی، برخلاف برخی برداشت‌ها، برنامه تازه‌ای برای مهرماه نیست. احکام مربوط به افزایش سالانه حقوق و مرحله نهایی متناسب‌سازی در خرداد ۱۴۰۵ صادر شده و مبالغ مربوط به آن از همان زمان وارد مستمری بازنشستگان مشمول شده است.
آیا حقوق بازنشستگان در مهر دوباره افزایش پیدا می‌کند؟
بر اساس آخرین اطلاعات رسمی، تاکنون افزایش مستقلی با عنوان «مرحله سوم متناسب‌سازی مهرماه» اعلام نشده است.
سازمان تأمین اجتماعی در خردادماه اعلام کرد احکام افزایش سالانه و متناسب‌سازی سال ۱۴۰۵ برای حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر صادر شده است. مرحله سوم متناسب‌سازی نیز در همین احکام لحاظ شد.
بنابراین، بازنشسته‌ای که مشمول این طرح است، مبلغ متناسب‌سازی را به عنوان بخشی از مستمری جاری خود دریافت می‌کند؛ به بیان ساده، این مبلغ در حقوق مهر نیز وجود دارد، اما افزایش جدیدی نیست که برای نخستین بار در مهر به مستمری اضافه شود.
این تفاوت از آن جهت اهمیت دارد که انتشار برخی تیترها درباره «اجرای متناسب‌سازی در مهر» ممکن است این تصور را ایجاد کند که قرار است مبلغ جدیدی جدا از حکم فعلی به حساب بازنشستگان واریز شود.
مرحله سوم متناسب‌سازی دقیقاً چیست؟
متناسب‌سازی مستمری بازنشستگان مشمول تأمین اجتماعی بر اساس جزء ۲ بند «ر» ماده ۲۸ قانون برنامه هفتم پیشرفت، به شکل سه‌مرحله‌ای اجرا شده است.
در سال ۱۴۰۳ معادل ۴۰ درصد، در سال ۱۴۰۴ معادل ۳۰ درصد و در سال ۱۴۰۵ نیز ۳۰ درصد باقی‌مانده اجرا شد تا فرایند سه‌ساله متناسب‌سازی تکمیل شود.
هدف این سازوکار برای مستمری‌بگیران مشمول، نزدیک کردن نسبت مستمری فرد به حد تعیین‌شده در قانون و جبران بخشی از فاصله ایجادشده در مستمری است.
به همین دلیل نیز رقم متناسب‌سازی برای همه بازنشستگان یکسان نیست.
چرا مبلغ متناسب‌سازی بازنشستگان با یکدیگر فرق دارد؟
یکی از ابهام‌های رایج این است که چرا دو بازنشسته ممکن است مبالغ متفاوتی تحت عنوان متناسب‌سازی دریافت کنند.
متناسب‌سازی یک مبلغ ثابت عمومی نیست. میزان آن بر اساس وضعیت مستمری هر فرد، سابقه و نسبت مستمری زمان برقراری به حداقل دستمزد محاسبه می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان رقمی واحد را با عنوان «مبلغ مرحله سوم متناسب‌سازی همه بازنشستگان» اعلام کرد.
این موضوع همچنین به این معناست که تیترهایی مانند «واریز مبلغ ثابت متناسب‌سازی برای همه بازنشستگان» بدون درنظر گرفتن جزئیات حکم هر فرد، می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
حداقل‌بگیران چه وضعیتی دارند؟
نکته دیگری که باید در محاسبه حقوق بازنشستگان در نظر گرفت، تفاوت مقررات مربوط به حداقل‌بگیران و سایر سطوح مستمری است.
مطابق توضیحات منتشرشده درباره احکام سال ۱۴۰۵، افزایش سالانه مستمری و متناسب‌سازی دو سازوکار جداگانه هستند و محاسبه نهایی حکم هر بازنشسته به گروه مستمری و مشخصات پرونده او بستگی دارد.
در نتیجه، نمی‌توان یک رقم را به عنوان «حقوق مهر همه بازنشستگان تأمین اجتماعی» معرفی کرد.
رقم نهایی دریافتی هر بازنشسته باید از روی حکم حقوقی و فیش همان فرد بررسی شود.
احکام متناسب‌سازی چه زمانی صادر شد؟
احکام افزایش سالانه حقوق و مرحله سوم متناسب‌سازی در خرداد ۱۴۰۵ صادر شد.
تأمین اجتماعی اعلام کرده بود که حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر می‌توانند احکام خود را مشاهده کنند و پرداخت حقوق خرداد نیز بر مبنای احکام جدید انجام می‌شود.
بنابراین تعبیر «صدور احکام جدید متناسب‌سازی در مهر» با اطلاعیه‌های رسمی موجود تطابق ندارد، مگر آنکه سازمان تأمین اجتماعی اطلاعیه تازه‌ای درباره تغییر احکام منتشر کند.
تا زمان تنظیم این گزارش، اعلام رسمی معتبری مبنی بر صدور یک حکم عمومی جدید برای مرحله سوم متناسب‌سازی در مهرماه منتشر نشده است.
ماجرای معوقات فروردین و اردیبهشت چیست؟
بخش مهمی از سردرگمی بازنشستگان از همین‌جا آغاز می‌شود.
از آنجا که احکام افزایش حقوق و متناسب‌سازی سال ۱۴۰۵ پس از آغاز سال نهایی شد، بخشی از مبالغ مربوط به ماه‌های نخست سال به شکل «مابه‌التفاوت» یا معوقه باقی ماند.
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرد پرداخت مابه‌التفاوت افزایش سالانه و مرحله سوم متناسب‌سازی مربوط به فروردین ۱۴۰۵ از ۹ شهریور آغاز شد و پرداخت این بخش برای حدود ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر در ۱۷ شهریور به پایان رسید.
این مبلغ را نباید با متناسب‌سازی جاری در حقوق مهر اشتباه گرفت.
به عبارت ساده:
متناسب‌سازی جاری بخشی از حکم حقوقی سال ۱۴۰۵ است و ماهانه پرداخت می‌شود.
اما معوقات مربوط به اختلاف مبلغی است که در ماه‌های ابتدای سال باید بر اساس حکم جدید پرداخت می‌شد و به دلیل زمان صدور احکام، بعداً تسویه می‌شود.
معوقه اردیبهشت هنوز موضوع جداگانه‌ای است
پس از پایان پرداخت مابه‌التفاوت فروردین، موضوع معوقه اردیبهشت همچنان جدا از حقوق جاری بازنشستگان پیگیری می‌شود.
در اطلاعیه‌ای که سازمان تأمین اجتماعی هنگام پایان پرداخت معوقات فروردین منتشر کرد، اعلام شده بود زمان پرداخت مابه‌التفاوت مربوط به اردیبهشت متعاقباً اطلاع‌رسانی خواهد شد.
بنابراین انتشار خبر درباره پرداخت معوقات اردیبهشت نیز نباید به عنوان «مرحله جدید متناسب‌سازی» تعبیر شود؛ این دو موضوع از نظر محاسبات حقوقی متفاوت‌اند.
مبلغ دقیق حقوق مهر را از کجا ببینیم؟
بازنشستگان تأمین اجتماعی برای اطلاع از مبلغ واقعی مستمری خود نباید به جدول‌ها یا ارقامی که بدون توجه به مشخصات فردی منتشر می‌شود اکتفا کنند.
سازمان تأمین اجتماعی امکان مشاهده احکام و جزئیات محاسبه مستمری را در سامانه خدمات غیرحضوری خود فراهم کرده است.
همچنین ابزاری برای مشاهده نحوه محاسبه مستمری متناسب‌سازی‌شده سال ۱۴۰۵ در این سامانه راه‌اندازی شده تا بازنشستگان بتوانند جزئیات مربوط به حکم خود را بررسی کنند.
به همین دلیل، معتبرترین عدد برای هر بازنشسته همان رقمی است که در حکم و فیش حقوقی شخصی او درج می‌شود.
جمع‌بندی؛ آیا مهرماه حکم تازه‌ای صادر شده است؟
بر اساس اطلاعیه‌های رسمی منتشرشده، مرحله سوم متناسب‌سازی از خردادماه در احکام حقوقی سال ۱۴۰۵ اعمال شده است و اجرای آن از مهر آغاز نمی‌شود.
بازنشستگان مشمول، مبلغ مربوط به این مرحله را در مستمری جاری خود دریافت می‌کنند و در نتیجه این مبلغ در حقوق مهر نیز محاسبه می‌شود.
اما تا این لحظه خبری رسمی از یک افزایش عمومی تازه یا صدور دور جدید احکام متناسب‌سازی ویژه مهرماه منتشر نشده است.
موضوع دیگری که باید جداگانه دنبال شود، معوقات ماه‌های ابتدایی سال—به‌ویژه اردیبهشت—است؛ پرداخت این مطالبات ارتباطی با آغاز دوباره مرحله سوم متناسب‌سازی ندارد.