بحث افزایش دوباره حقوق بازنشستگان در نیمه دوم سال بار دیگر خبرساز شده است؛ با این حال بررسی آخرین مصوبات و اظهارات رسمی نشان می‌دهد افزایش‌های فعلی همان احکام سال ۱۴۰۵ و مرحله سوم متناسب‌سازی است و هنوز افزایش عمومی تازه‌ای برای مهرماه به مرحله قطعی و اجرایی نرسیده است.
اما آیا حقوق بازنشستگان واقعاً در مهر ۱۴۰۵ برای دومین بار افزایش پیدا کرده است؟
بررسی آخرین مصوبات و اظهارات مسئولان نشان می‌دهد باید میان افزایش‌های قطعی ابتدای سال، مرحله سوم متناسب‌سازی و پیشنهاد تازه برای ترمیم حقوق در نیمه دوم سال تفاوت قائل شد.
افزایش‌های مندرج در احکام فعلی بازنشستگان قطعی و در حال اجراست، اما تا زمان تنظیم این گزارش، افزایش عمومی دیگری که از مهرماه به حقوق همه بازنشستگان اضافه شود به مرحله نهایی و اجرایی نرسیده است.
افزایش جدید حقوق بازنشستگان در مهر قطعی شد؟
در هفته‌های اخیر برخی نمایندگان مجلس از پیگیری برای ترمیم مجدد حقوق کارکنان و بازنشستگان خبر داده‌اند.
رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس نیز گفته بود در صورت طی مراحل قانونی و ابلاغ، افزایش مورد بحث می‌تواند از ابتدای مهرماه محاسبه شود. این سخنان باعث شد خبرهایی با عنوان «افزایش حقوق بازنشستگان از مهر» منتشر شود.
اما نکته مهم همان عبارت «در صورت ابلاغ قانون» است؛ یعنی این موضوع در زمان بیان این اظهارات هنوز یک پرداخت قطعی و اجرایی برای همه بازنشستگان نبوده است.
از سوی دیگر، تازه‌ترین موضع منتشرشده از رئیس سازمان برنامه و بودجه حاکی از آن است که افزایش مجدد حقوق‌ها در شرایط فعلی در دستور کار دولت قرار ندارد و تصمیم‌گیری درباره افزایش حقوق سال آینده در قالب بودجه ۱۴۰۶ دنبال خواهد شد.
بنابراین در شرایط فعلی نمی‌توان از «تصویب قطعی افزایش جدید حقوق بازنشستگان در مهر ۱۴۰۵» سخن گفت.
پس چه افزایش‌هایی در حقوق بازنشستگان اعمال شده است؟
آنچه اکنون در فیش حقوقی بازنشستگان دیده می‌شود، عمدتاً مربوط به افزایش‌های قانونی سال ۱۴۰۵ و مرحله سوم متناسب‌سازی است.
رقم و فرمول این افزایش برای صندوق‌های مختلف یکسان نیست و باید بازنشستگان تأمین اجتماعی را از بازنشستگان کشوری و لشکری جدا کرد.
افزایش حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی در سال ۱۴۰۵
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرده است که مستمری حداقل‌بگیران در سال ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل ۶۰ درصد افزایش یافته و مستمری پایه آنان به ۱۶۶ میلیون و ۲۵۵ هزار و ۵۰۰ ریال، معادل حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان رسیده است.
برای مستمری‌بگیران سایر سطوح نیز افزایش ۴۵ درصدی به‌علاوه مبلغ ثابت ۱۵ میلیون و ۵۸۶ هزار و ۴۷۰ ریال در نظر گرفته شده است؛ یعنی رقم ثابت آن حدود یک میلیون و ۵۵۸ هزار تومان است.
این افزایش‌ها مربوط به احکام حقوقی سال ۱۴۰۵ است و نباید آنها را به‌عنوان افزایش تازه مهرماه معرفی کرد.
مرحله سوم متناسب‌سازی نیز وارد حقوق شد
در کنار افزایش سالانه، مرحله سوم و پایانی متناسب‌سازی نیز در احکام بازنشستگان مشمول تأمین اجتماعی اعمال شده است.
این برنامه طی سه سال اجرا شده است؛ ۴۰ درصد مابه‌التفاوت در سال نخست، ۳۰ درصد در سال دوم و ۳۰ درصد باقی‌مانده در سال سوم.
سازمان تأمین اجتماعی در خردادماه اعلام کرد احکام افزایش سالانه و مرحله سوم متناسب‌سازی برای حدود ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر صادر شده و حقوق خرداد نیز بر مبنای احکام تازه پرداخت شده است.
بنابراین مرحله سوم متناسب‌سازی نیز از مهرماه آغاز نشده است؛ این مرحله پیش‌تر در احکام سال جاری وارد شده بود.
یک نکته مهم درباره «۳۰ درصد متناسب‌سازی»
عبارت «۳۰ درصد متناسب‌سازی» به این معنا نیست که حقوق همه بازنشستگان ۳۰ درصد دیگر افزایش پیدا کرده است.
برای بازنشستگان غیرحداقل‌بگیر تأمین اجتماعی، قانون فرمول مشخصی تعیین کرده است و مرحله سوم معادل ۳۰ درصد باقی‌مانده از مابه‌التفاوت محاسبه‌شده در آن فرمول است.
به همین دلیل مبلغ متناسب‌سازی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و نمی‌توان رقم ثابتی را به تمام بازنشستگان نسبت داد.
حقوق بازنشستگان کشوری چقدر افزایش یافت؟
فرمول افزایش حقوق بازنشستگان کشوری متفاوت است.
بر اساس احکام سال ۱۴۰۵، حقوق بازنشستگان و وظیفه‌بگیرانی که تا پایان سال ۱۴۰۴ مشمول صندوق بازنشستگی کشوری بوده‌اند، ۲۰ درصد نسبت به حقوق پایان سال قبل افزایش یافته است.
در کنار این افزایش، مبلغ ثابت ۲۷ میلیون و ۵۴۰ هزار ریال، معادل ۲ میلیون و ۷۵۴ هزار تومان نیز در احکام آنان لحاظ شده است.
این رقم ثابت نیز افزایش تازه مهرماه نیست؛ بخشی از احکام حقوقی صادرشده در فروردین ۱۴۰۵ است.
مرحله سوم متناسب‌سازی بازنشستگان کشوری چگونه محاسبه شد؟
برای بازنشستگان کشوری، مرحله سوم متناسب‌سازی همزمان با افزایش سالانه در احکام اعمال شد.
بر اساس توضیحات صندوق بازنشستگی کشوری، در این مرحله ۳۰ درصد تفاوت حقوق بازنشسته با ۹۰ درصد حقوق و فوق‌العاده‌های مشمول کسور شاغل مشابه و همتراز محاسبه شده است.
به بیان ساده، این ۳۰ درصد نیز به معنای افزایش ۳۰ درصدی کل حقوق نیست؛ بلکه درصدی از فاصله محاسبه‌شده با حقوق شاغل مشابه است.
حداقل حقوق بازنشستگان کشوری در ۱۴۰۵
طبق اعلام صندوق بازنشستگی کشوری، پس از اعمال افزایش‌ها، حقوق بازنشسته یا موظف دارای ۳۰ سال خدمت قابل قبول نباید از ۱۶۸ میلیون ریال، معادل ۱۶ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان کمتر باشد.
مبلغ واقعی دریافتی هر بازنشسته می‌تواند با توجه به سابقه، حکم، متناسب‌سازی، مزایا و کسورات متفاوت باشد.
آیا ۲۰ درصد و متناسب‌سازی را می‌توان با هم جمع کرد؟
خیر.
یکی از اشتباه‌های رایج در محاسبه حقوق بازنشستگان این است که درصد افزایش سالانه مستقیماً با درصد متناسب‌سازی جمع شود.
برای مثال، نمی‌توان گفت افزایش ۲۰ درصدی بازنشستگان کشوری به اضافه ۳۰ درصد متناسب‌سازی به معنای افزایش ۵۰ درصدی حقوق همه افراد است.
افزایش سالانه بر اساس حکم قبلی محاسبه می‌شود، در حالی که متناسب‌سازی فرمول و مبنای مستقلی دارد. مبلغ نهایی نیز برای هر فرد ممکن است متفاوت باشد.
حقوق مهر بازنشستگان تأمین اجتماعی چه زمانی واریز می‌شود؟
درباره زمان پرداخت نیز باید میان خبر رسمی و پیش‌بینی تفاوت گذاشت.
در برخی گزارش‌ها از آغاز پرداخت از روز بیستم ماه سخن گفته شده است؛ اما این زمان‌بندی با رویه ماه‌های اخیر سازمان تأمین اجتماعی مطابقت ندارد.
برای نمونه، حقوق شهریور بیش از ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر تأمین اجتماعی از ۲۹ شهریور آغاز شد و سازمان اعلام کرد پرداخت‌ها طی سه روز، به ترتیب حروف الفبا و از طریق بانک‌های عامل انجام می‌شود.
تیرماه نیز پرداخت مستمری‌ها از روز ۲۹ ماه آغاز شده بود.
با این حال، تا پیش از انتشار اطلاعیه رسمی مخصوص حقوق مهر، نمی‌توان روز ۲۹ مهر یا هر تاریخ دیگری را به‌عنوان زمان قطعی واریز این ماه اعلام کرد.
بنابراین بازنشستگان باید اطلاعیه رسمی سازمان تأمین اجتماعی را ملاک قرار دهند.
معوقات افزایش حقوق با حقوق جاری فرق دارد
موضوع دیگری که گاه با افزایش حقوق مهرماه اشتباه گرفته می‌شود، پرداخت معوقات است.
از آنجا که احکام افزایش مستمری تأمین اجتماعی در ماه‌های نخست سال نهایی نشده بود، مابه‌التفاوت افزایش حقوق و مرحله سوم متناسب‌سازی برخی ماه‌ها بعداً پرداخت شد.
سازمان تأمین اجتماعی اعلام کرد پرداخت معوقات مربوط به فروردین ۱۴۰۵ از ۹ شهریور آغاز شد و این فرایند برای حدود ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار مستمری‌بگیر انجام شد.
بنابراین واریز معوقه، افزایش تازه حقوق محسوب نمی‌شود و باید از مستمری جاری تفکیک شود.
آیا احتمال افزایش دوباره حقوق در نیمه دوم سال وجود دارد؟
مطالبه برای ترمیم حقوق همچنان وجود دارد و تعدادی از نمایندگان مجلس نیز این موضوع را دنبال می‌کنند.
افزایش تورم و هزینه‌های زندگی باعث شده تشکل‌های بازنشستگی نیز خواستار بازنگری در مستمری‌ها شوند.
اما میان «مطالبه و پیگیری» و «تصویب و ابلاغ» تفاوت وجود دارد.
محمد اسدی، رئیس کانون عالی بازنشستگان تأمین اجتماعی نیز اخیراً گفته است تا این مرحله تصمیمی برای افزایش مجدد مستمری بازنشستگان اتخاذ نشده و موضوع به دلیل شرایط اقتصادی در حال پیگیری است.
در نتیجه، هر خبری که از افزایش قطعی و عمومی حقوق بازنشستگان در مهرماه سخن می‌گوید، باید با مصوبه یا ابلاغ رسمی دولت و صندوق مربوط پشتیبانی شود.