این سپر که در سال ۲۰۱۹ در استپ اویبات در منطقه خاقاسیا کشف شد، اکنون در موزه ملی خاقاس نگهداری می‌شود. این سپر کاملاً تخت و دایره‌ای بوده و حدود ۶۵ سانتی‌متر قطر داشته است. بدنه آن از ۱۴ صفحه آهنی هم‌شکل ساخته شده بود که با پرچ به یکدیگر متصل شده بودند. ضخامت هر صفحه بیش از یک میلی‌متر بوده است.
به گزارش خبرکده به نقل از فرادید؛؛ از سپر امروزه حدود ۲٫۸ کیلوگرم باقی مانده، اما پژوهشگران وزن کامل آن را بیش از ۴ کیلوگرم برآورد می‌کنند. لبه بیرونی سپر نیز با نوار آهنی پوشانده شده بود که با دندانه‌های ظریف تزئین شده بود.
در مرکز سپر، یک برجستگی آهنی بزرگ و دو تکه قرار داشت که حدود ۲۰ سانتی‌متر قطر داشت. بخش داخلی آن محل اتصال بند بوده و سطح بیرونی نیز با بریدگی‌های مستطیلی و نقش‌های هلالی مشبک تزئین شده بود.
پژوهشگران با استفاده از قطعات باقی‌مانده توانسته‌اند شکل تقریبی دو سوی سپر را بازسازی کنند و نحوه استفاده و حمل آن را نیز مورد بررسی قرار دهند.
سپری که شبیه تجهیزات معمول مغولان نیست
مهم‌ترین ویژگی این کشف آن است که چنین سپر آهنی‌ای با تجهیزات جنگی معمول مغولان تفاوت دارد. پژوهشگران معتقدند این نمونه احتمالاً در یک کارگاه اسلحه‌سازی در خاور نزدیک ساخته شده است.
این موضوع اهمیت کشف را بسیار بیشتر می‌کند؛ زیرا نشان می‌دهد تجهیزات نظامی می‌توانستند در دوران مغول مسافت‌های بسیار طولانی را در سراسر آسیا طی کنند و به مناطق دوردستی مانند جنوب سیبری برسند.
آیا این سپر در لشکرکشی سال ۱۲۹۳ استفاده شده بود؟
پژوهشگران این وسیله نظامی را به دوره‌ای از درگیری‌های داخلی میان جانشینان چنگیزخان و کشمکش‌های نظامی گسترده در منطقه سایان-آلتای مربوط می‌دانند.
یکی از فرضیه‌های جالب این است که صاحب سپر ممکن است یک جنگجوی قرقیز یا مغول بوده باشد که در ارتش توتوخا، فرمانده نظامی دودمان یوآن، خدمت می‌کرده است.
توتوخا در سال ۱۲۹۳ میلادی و در دوران حکومت قوبلای‌خان به منطقه ینی‌سئی قرقیزها لشکر کشید و در جریان این عملیات تلاش شد پنج قبیله قرقیز بیش از گذشته تحت کنترل حکومت یوآن قرار گیرند. نمی‌توان ثابت کرد که سپر اویبات در همین لشکرکشی مورد استفاده قرار گرفته، اما تاریخ، محل کشف و ویژگی‌های آن با چنین احتمالی سازگار است.
هویت جنگجویی که این سپر را حمل می‌کرد همچنان ناشناخته است، اما خود سپر اطلاعات مهمی درباره ارتباطات میان مناطق مختلف اوراسیا در قرون میانه در اختیار باستان‌شناسان قرار می‌دهد.
این سلاح که احتمالاً در خاور نزدیک ساخته شده بود، سرانجام هزاران کیلومتر دورتر به جنوب سیبری رسید و احتمالاً در اختیار یک جنگجوی مغول یا قرقیز قرار گرفت. بنابراین، سپر اویبات تنها یک قطعه نظامی کمیاب نیست؛ بلکه شواهدی از جابه‌جایی سلاح، فناوری، صنعتگران و نیروهای نظامی در شبکه گسترده سیاسی و اقتصادی عصر مغول در آسیای مرکزی و سیبری جنوبی است.