در جنگ تحمیلی سوم آمریکا و رژیم‌صهیونیستی علیه ایران، نظام سلامت ایران به یکی از مهم‌ترین خطوط پایداری در برابر حملات وحشیانه دشمنان تبدیل شد؛ جایی که پرستاران و به‌طورکلی کادر بهداشت و درمان با وجود خطرات بسیار، مسئولیت رسیدگی به مجروحان و تداوم خدمات حیاتی به مردم را برعهده داشتند و با قدرت، به خدمت‌رسانی تا آخرین روز جنگ ادامه دادند.
براساس آمارها، در جریان جنگ ۴۰ روزه، نظام سلامت ۲۶ شهید تقدیم کشور کرده که ۱۱ نفر از شهیدان جزو پرستاران بوده‌اند. این درحالی است که دشمن آمریکایی – صهیونی به ۲۲۶ مرکز بهداشتی، ۵۵ مرکز اورژانس، ۴۹ پایگاه درمانی و ۴۱ دستگاه آمبولانس آسیب زدند و سبب تخلیه ۸ بیمارستان شدند.
درچنین شرایطی، پرستاران، به‌عنوان حلقه اتصال بیماران با فرایند درمان، نقشی فراتر از مراقبت‌های معمول برعهده داشتند؛ از رسیدگی به مصدومان بدحال و همکاری در انتقال بیماران تا حمایت از خانواده‌هایی که با اضطراب، جراحت و فقدان عزیزان خود مواجه بودند. در واقع «فرشته‌های رحمت و امید» در شرایطی که جان خودشان در خطر بود، جانانه پای کار میهن ایستادند و اجازه ندادند وقفه‌ای در خدمت‌رسانی نظام سلامت به‌وجود آید.
روایت آماری از رشادت کادر درمان
یکی از ابعاد ویژه جنگ تحمیلی سوم، آمار قابل توجه شهدا و مجروحان نظام پرستاری و به‌طورکلی، کادر درمان کشور بود که نشان‌دهنده رشادت و جسارت کم‌نظیر آنان است:
- شهدای پرستار جنگ ۱۲ روزه: ۵ شهید
- شهدای پرستار جنگ ۴۰ روزه: ۱۳ شهید
- شهدای نظام سلامت: ۲۶ شهید
- تعداد مجروحان: ۱۱۸ مجروح
- خسارت‌ها:
- آسیب دیدن ۷۳ بیمارستان
- خسارت به ۳۰۰ دستگاه آمبولانس
- آسیب دیدن حدود ۱۶ کارخانه تولید دارو
- خسارت به ۴۹ مرکز درمانی
- آسیب دیدن ۲۲۶ مرکز بهداشتی
- آسیب دیدن ۵۵ پایگاه اورژانس
- گزارش سازمان جهانی بهداشت در ۲۰ اسفندماه ۱۴۰۴:
- تایید ۱۸ حمله به به مراکز و کارکنان بهداشتی
- جان باختن ۸ نفر از کادر درمان
ابعاد جانفشانی کادر درمان
یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش ابعاد خدمت‌رسانی پرستاران و کادر درمان در جنگ تحمیلی، به دست دادن تصویری کلی از حجم حملات دشمن است. برخی برآوردهای موجود، از جمله گزارش جامع «مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی» نشان‌دهنده ابعاد ددمنشی دشمن است:
- نکته ویژه: ثبت ۶۹ مورد مصداق نقض حقوق بشردوستانه بین‌المللی
- آسیب دیدن بیش از ۱۲۵هزار واحد غیرنظامی
- فراتر رفتن شمار مجروحان از ۳۰ هزارنفر
- ثبت ۳هزارو۶۱۷ شهید (براساس آمار بنیاد شهید)
- تخلیه شدن ۸ بیمارستان به دلیل شدت خسارت‌ها
- درمان و ترخیص بیش از ۳۰ هزار مجروح از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین‌ماه ۱۴۰۵
- انجام هزارو۲۵۲ عمل جراحی برای مصدومان جنگ در مدت زمان یاد شده
نقش محوری پرستاران در جنگ
در جریان جنگ تحمیلی سوم، پرستاران با حضور غیرتمندانه خود در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، اجازه ندادند خدمت‌رسانی به مردم در شرایط سخت جنگی، دچار اختلال شود.
- ابتدای چرخه درمان: انتقال مصدوم به بیمارستان
- نقش محوری پرستاران: از مراقبت مستقیم از بیمار تا پایش وضعیت حیاتی و اجرای دستورهای درمانی
- چرخه خدمت‌رسانی پرستاران در جنگ:
- پذیرش و ارزیابی اولیه
- اولویت‌بندی بیماران براساس شدت جراحت
- آماده‌سازی اتاق عمل
- مراقبت‌های پس از جراحی
- پیگیری وضعیت بیماران بستری
- حمایت روانی از بیماران و همچنین خانواده‌ها
فعالیت جانانه در بیمارستان‌ها
یکی دیگر از جنبه‌های اساسی فعالیت پرستاران و کادر درمان در جریان جنگ تحمیلی سوم، استمرار فعالیت بیمارستان‌ها و توان آنها برای پذیرش مجروحان، آن‌هم در شرایط خطرناک و ناایمن جنگی است.
- مراکز درمانی ایران در دوره جنگ با فشار کم‌سابقه‌ای روبه‌رو بودند.
- براساس برخی آمارهای موجود، تا روز سی‌وهفتم جنگ، بیش از ۳۲هزارو ۵۰۰نفر در مراکز درمانی تحت مراقبت قرار گرفتند.
- حجم بالای مراجعه‌ها، مراقبت‌های درمانی و جراحی‌ها بیانگر ادامه فعالیتنظام سلامت در شرایط بحرانی است که اجازه نداد بیمارستان‌ها خالی شود.
- تخلیه برخی بیمارستان‌ها و آسیب دیدن زیرساخت‌ها، نشان می‌دهد فعالیت مراکز درمانی در بسیاری از نقاط کشور با وجود چالش‌ها و آسیب‌های اساسی، قدرتمندانه ادامه یافته‌است.
- انتقال بیماران بستری، به‌ویژه بیماران بخش مراقبت‌های ویژه، نوزادان، افراد متصل به دستگاه‌های خاص و بیمارانی که امکان جابه‌جایی مستقل ندارند، عملیاتی پیچیده و پرخطر است که در برخی مراکز درمانی آسیب دیده انجام شد و جلوه‌های بدیعی از «ایثار» و «حماسه» را به تصویر کشید.
مدافعان سلامت جامعه
در جریان جنگ تحمیلی سوم، پرستاران و کادر درمان با وجود اینکه با توجه به حملات ددمنشانه دشمن، خود در معرض خطر بودند، اما محل خدمت‌شان را ترک نکردند و جانانه به فعالیت‌شان ادامه دادند.
- چالش‌ها:
- شهادت تعداد قابل‌توجهی از پرستاران و کادر درمان
- مجروحیت گسترده کارکنان درمانی
- آسیب دیدن مراکز بهداشتی و بیمارستانی
- وارد آمدن خسارت به آمبولانس‌ها
- شهادت و مجروحیت کادر اورژانس
- افزایش نیاز به مراقبت از مجروحان
- اقدام‌ها:
- درمان و ترخیص حجم قابل توجهی از بیماران و مجروحان جنگ (براساس آمارهای پیش‌گفته)
- تعداد بالای اعمال جراحی انجام‌شده در طول جنگ و در شرایط جنگی
- استمرار خدمات ضروری به مردم در جریان جنگ
- حفظ جریان موثر درمان در شرایط بحرانی
- مراقبت از بیماران بدحال در شرایط خطرناک جنگی
- همکاری در انتقال بیماران و پشتیبانی از خدمات روزمره
- اعلام آمادگی نیروهای داوطلب و حتی بازنشستگان کادر درمان برای حضور در مراکز درمانی
- اعلام آمادگی ۳هزارو۶۰۰ پرستار برای اعزام به مناطق آسیب‌دیده
- تشکیل تیم‌های واکنش سریع پرستاری
- حضور داوطلبان آماده جابه‌جایی و اعزام به مناطق نیازمند
- سازماندهی نیروهای داوطلب
- ایجاد امکان پشتیبانی متقابل میان مناطق مختلف کشور