به نقل از ایسنا، تغییرات اقلیمی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی جهان به شمار می‌رود که آثار آن در قالب افزایش دما، تغییر الگوهای بارش، خشکسالی و تشدید برخی پدیده‌های حدی آب‌وهوایی نمایان شده است. ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرارگیری در منطقه خشک و نیمه‌خشک، با آسیب‌پذیری قابل توجهی در برابر پیامدهای این پدیده مواجه است. آثار تغییر اقلیم تنها به افزایش دما و کاهش بارش محدود نمی‌شود بلکه حوزه‌هایی مانند منابع آب، کشاورزی، امنیت غذایی، انرژی و کیفیت هوا را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در همین زمینه، احمد طاهری – رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست =- با اشاره به پیامدهای تغییرات اقلیمی در ایران، در گفت و گویی با ایسنا به تشریح ارتباط این پدیده با آلودگی هوا، ناترازی انرژی و ضرورت سازگاری کشور با شرایط اقلیمی جدید پرداخت.
تغییر اقلیم چگونه الگوهای آب‌وهوایی ایران را تغییر داده است؟
وی با بیان اینکه ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود از جمله کشورهایی است که با پیامدهای تغییرات اقلیمی مواجه شده است، گفت: این تغییرات در گام نخست به‌صورت مستقیم بر افزایش دمای کشور و کاهش بارش‌ها تأثیر گذاشته‌اند و آثار این روند در بلندمدت و طی ۵۰ سال گذشته به‌وضوح قابل مشاهده است.
رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست افزود: پیامدهای تغییر اقلیم تنها به این آثار مستقیم محدود نمی‌شودو آثار غیرمستقیم متعددی نیز در کشور به دنبال دارد. زمانی که با کاهش بارش مواجه می‌شویم، طبیعتاً تولید محصولات کشاورزی کمتر می‌شود و این مسئله می‌تواند امنیت غذایی کشور را تهدید کند.
ارتباط تغییرات اقلیمی با آلودگی هوا و ناترازی انرژی
طاهری با اشاره به ارتباط میان تغییرات اقلیمی و مصرف انرژی اظهار کرد: افزایش دما به‌ویژه در فصل گرم سال موجب افزایش مصرف انرژی می‌شود و این موضوع می‌تواند ناترازی انرژی را تشدید کند. زمانی که برای تأمین نیاز کشور به انرژی بیشتری احتیاج داشته باشیم، در صورت اتکا به سوخت‌های فسیلی، مصرف سوخت نیز افزایش پیدا می‌کند و این مسئله می‌تواند به افزایش آلودگی هوا منجر شود.
وی ادامه داد: این موضوعات در چارچوب مفهومی به نام «هم‌بست» یا ارتباط متقابل بخش‌ها قابل بررسی هستند؛ به این معنا که هر تغییری در حوزه انرژی می‌تواند بر حوزه آلودگی هوا تأثیر بگذارد و تغییرات اقلیمی نیز از این موضوع مستثنا نیست. در واقع اتفاقاتی که بر اثر تغییر اقلیم در کشور رخ می‌دهد، می‌تواند از مسیرهای مختلف بر کیفیت هوا اثرگذار باشد.
طاهری با اشاره به خشکسالی و افزایش گردوغبار تصریح کرد: خشکسالی‌هایی که بر اثر تغییرات اقلیمی رخ می‌دهند، می‌توانند زمینه افزایش غلظت گردوغبار در شهرهای کشور را فراهم کنند همچنین در حوزه انرژی، افزایش مصرف سوخت می‌تواند افزایش آلودگی هوا را به همراه داشته باشد بنابراین نمی‌توان تغییرات اقلیمی، وضعیت انرژی و آلودگی هوا را به‌صورت جداگانه بررسی کرد و لازم است ارتباط میان این بخش‌ها در سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.
توافق‌نامه پاریس و ضرورت عدالت اقلیمی
طاهری در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان در مواجهه با تغییرات اقلیمی و میزان تأثیرگذاری پیمان‌های بین‌المللی بر کاهش آثار تغییرات اقلیمی، به توافق‌نامه پاریس اشاره کرد و گفت: مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای زمانی می‌تواند اثربخش باشد که اقدامات به‌صورت جمعی و با مشارکت کشورها انجام شود.
وی تأکید کرد: این موضوع باید در قالب یک گذار عادلانه برای همه کشورها دنبال شود. کشورهایی که در سال‌های گذشته حجم بالایی از گازهای گلخانه‌ای را منتشر کرده و در شکل‌گیری شرایط کنونی نقش داشته‌اند، باید مسئولیت تاریخی خود را بپذیرند.
طاهری با اشاره به نقش ایالات متحده آمریکا در انتشار گازهای گلخانه‌ای اظهار کرد: وقتی کشوری مانند آمریکا، که از بزرگ‌ترین منتشرکنندگان گازهای گلخانه‌ای در جهان است، از توافق‌های بین‌المللی مرتبط با اقلیم خارج می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت کشورهایی که به این تعهدات پایبند هستند، به‌تنهایی بار کاهش انتشار را بر دوش بکشند.
وی افزود: تحقق گذار عادلانه در حوزه اقلیم مستلزم آن است که کشورها مسئولیت تاریخی خود را بپذیرند و همکاری‌های بین‌المللی بر اساس مسئولیت‌ها و ظرفیت‌های متفاوت کشورها شکل بگیرد. تأمین منابع مالی و انتقال فناوری به کشورهای آسیب‌پذیر نیز از جمله موضوعاتی است که باید در این مسیر به آن توجه شود.
سازگاری با پیامدهای تغییر اقلیم؛ اولویت ضروری کشور
طاهری در ادامه سازگاری با پیامدهای تغییر اقلیم را یکی از موضوعات بسیار مهم برای ایران دانست و گفت: ما به‌عنوان کشوری که به‌شدت تحت تأثیر پیامدهای تغییر اقلیم قرار داریم، باید بیش از گذشته در حوزه‌هایی مانند آب، انرژی و کشاورزی، شرایط کشور را با تغییراتی که در حال وقوع است، منطبق کنیم.
وی تأکید کرد: این موضوع باید در اولویت برنامه‌های کشور قرار گیرد چراکه حتی با اجرای اقدامات جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، سازگاری با پیامدهای تغییر اقلیم همچنان ضروری خواهد بود. به همین دلیل لازم است سیاست‌ها و برنامه‌های کشور در بخش‌های مختلف با شرایط اقلیمی در حال تغییر هماهنگ شوند.
به نقل از ایسنا با توجه به پیامدهای گسترده تغییرات اقلیمی، مدیریت پایدار منابع آب، افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی، اصلاح الگوی مصرف انرژی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری کشور کمک کند. همچنین، مقابله با گردوغبار، تقویت برنامه‌های مدیریت خشکسالی و توجه به ارتباط میان سیاست‌های انرژی و کیفیت هوا باید در برنامه‌ریزی‌های کشور جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
در مجموع، تغییرات اقلیمی مسئله‌ای صرفاً زیست‌محیطی نیست بلکه با امنیت غذایی، پایداری منابع آب، تأمین انرژی و سلامت جامعه ارتباط دارد. ازاین‌رو مقابله با پیامدهای این پدیده به برنامه‌ریزی یکپارچه در سطح ملی و همکاری مؤثر در سطح بین‌المللی نیاز دارد.