برای بسیاری از بازنشستگان، پیام واریز حقوق دیگر فقط یک اعلان بانکی نیست. پشت عددی که هر ماه روی صفحه تلفن همراه ظاهر می‌شود، فهرستی از هزینه‌ها قرار دارد؛ دارو، درمان، خوراک، قبوض، اجاره و مخارجی که با پایان دوران اشتغال متوقف نمی‌شوند.
این مسئله در استان‌هایی که سریع‌تر از متوسط کشور وارد دوره سالمندی جمعیت شده‌اند، ابعاد جدی‌تری پیدا می‌کند. همدان یکی از همین استان‌هاست؛ استانی که آمارهای تازه نشان می‌دهد سهم جمعیت سالمند آن در سال‌های اخیر به‌طور محسوسی افزایش یافته است.
طبق گزارش ایرنا، در حال حاضر حدود ۱۰۱ هزار بازنشسته، ازکارافتاده و بازمانده تحت پوشش تأمین اجتماعی استان همدان قرار دارند. از این تعداد، بیش از ۶۱ هزار نفر بازنشسته هستند.
۱۰۱ هزار مستمری‌بگیر تأمین اجتماعی در همدان
مدیرکل تأمین اجتماعی استان همدان اعلام کرده است که تعداد بیمه‌شدگان اصلی تأمین اجتماعی در استان به بیش از ۲۵۴ هزار نفر می‌رسد.
در مقابل، مجموع بازنشستگان، ازکارافتادگان و بازماندگانی که مستمری دریافت می‌کنند حدود ۱۰۱ هزار نفر است.
بر اساس همین آمار، تأمین اجتماعی همدان فقط در شش ماه نخست سال جاری حدود ۱۰ هزار و ۷۵۷ میلیارد تومان مستمری به مشمولان پرداخت کرده است.
این ارقام نشان می‌دهد پرداخت مستمری دیگر صرفاً یک موضوع حسابداری در نظام بیمه‌ای نیست؛ بلکه بخش قابل توجهی از جریان درآمد خانوارهای استان مستقیماً به استمرار و نظم همین پرداخت‌ها وابسته است.
جمعیت سالمندان همدان به ۱۴.۲ درصد رسید
اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که تغییر ساختار جمعیتی استان را در کنار آمار بازنشستگان قرار دهیم.
داده‌های منتشرشده از حوزه سلامت استان نشان می‌دهد سهم سالمندان همدان که در سال ۱۳۹۶ حدود ۱۰.۵ درصد بود، اکنون به حدود ۱۴.۲ درصد رسیده است. همدان نیز در شمار پنج استان دارای سهم بالای جمعیت سالمند قرار گرفته است.
این روند به معنای آن است که طی کمتر از یک دهه، سهم سالمندان از جمعیت استان چند واحد درصد افزایش یافته و نیاز به خدمات درمانی، مراقبتی، بیمه‌ای و حمایت‌های معیشتی نیز همزمان در حال افزایش است.
حقوق بازنشستگی در کجای هزینه‌های سالمندی قرار دارد؟
دوران سالمندی معمولاً با تغییر ترکیب هزینه خانوار همراه است.
ممکن است برخی هزینه‌های مرتبط با اشتغال کاهش پیدا کند، اما در مقابل سهم هزینه‌های درمان، دارو، تجهیزات پزشکی، مراقبت و رفت‌وآمدهای درمانی بیشتر شود.
به همین دلیل درآمد ثابت ماهانه برای بازنشسته فقط وسیله تأمین هزینه‌های عادی زندگی نیست؛ بلکه باید بخش قابل توجهی از هزینه‌های سلامت را نیز پوشش دهد.
کارشناسان حوزه سالمندی تأکید می‌کنند که کیفیت زندگی سالمند تنها با طول عمر سنجیده نمی‌شود. امنیت اقتصادی، دسترسی به درمان، استقلال فردی و امکان حضور در جامعه نیز از اجزای اصلی سالمندی سالم محسوب می‌شوند.
دارو و درمان؛ بخش پرهزینه زندگی سالمندان
افزایش سن معمولاً احتمال ابتلا به بیماری‌های مزمن را افزایش می‌دهد و به همین دلیل دسترسی پایدار به خدمات پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
دانشگاه علوم پزشکی همدان از ارائه برنامه‌هایی برای غربالگری و مراقبت سالمندان خبر داده است که بیماری‌هایی مانند فشار خون، دیابت، بیماری‌های قلبی‌عروقی، سکته‌ها و برخی سرطان‌ها را پوشش می‌دهد.
اما حتی با وجود پوشش بیمه‌ای و خدمات دولتی، بخشی از هزینه‌های دارویی، درمانی و مراقبتی می‌تواند مستقیماً بر بودجه خانوار تحمیل شود.
برای بازنشسته‌ای که منبع اصلی درآمدش مستمری ثابت ماهانه است، هر افزایش در هزینه درمان می‌تواند به معنای کاهش سهم سایر نیازهای روزمره باشد.
چرا زمان پرداخت حقوق برای بازنشستگان مهم است؟
برای فرد شاغلی که ممکن است منابع درآمدی دیگری داشته باشد، چند روز جابه‌جایی در زمان دریافت یک پرداخت شاید اثر محدودی ایجاد کند؛ اما برای خانواری که بخش اصلی درآمد آن به حقوق بازنشستگی وابسته است، زمان واریز می‌تواند تعیین‌کننده باشد.
قبض‌ها موعد دارند، نسخه پزشک را نمی‌توان همیشه به تعویق انداخت و هزینه خوراک نیز منتظر واریز بعدی نمی‌ماند.
به همین دلیل مسئله بازنشستگان فقط «میزان حقوق» نیست. پایداری منابع صندوق‌ها، نظم پرداخت مستمری و حفظ قدرت خرید سه ضلع مرتبط با امنیت اقتصادی این گروه به شمار می‌روند.
مدیرکل تأمین اجتماعی همدان نیز بر اهمیت تأمین منابع پایدار برای استمرار پرداخت‌ها تأکید کرده و وصول منظم حق بیمه از کارفرمایان را یکی از پایه‌های انجام تعهدات سازمان دانسته است.
سالمندی همدان با سرعت بیشتری در حال گسترش است
آمارهای سال‌های گذشته نیز مسیر تغییر جمعیت را نشان می‌دهند.
سهم سالمندان استان در سال ۱۳۹۰ حدود ۸.۸ درصد گزارش شده بود. این رقم در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۳.۴ درصد رسید و داده‌های جدیدتر از افزایش آن به محدوده ۱۴.۲ درصد حکایت دارد.
این تغییر فقط یک شاخص جمعیتی نیست.
افزایش تعداد سالمندان به معنای رشد تقاضا برای خدماتی مانند:
- بیمه درمانی و تکمیلی
- دارو و مراقبت‌های مستمر
- خدمات توانبخشی
- مراقبت در منزل
- حمل‌ونقل متناسب با سالمندان
- حمایت‌های اجتماعی
- و مستمری‌های پایدار
خواهد بود.
در نتیجه، سیاست‌های مرتبط با سالمندان باید همزمان حوزه سلامت، رفاه و تأمین اجتماعی را پوشش دهند.
بیش از ۶۱ هزار بازنشسته تأمین اجتماعی در استان
از مجموع حدود ۱۰۱ هزار مستمری‌بگیر تأمین اجتماعی استان، ۶۱ هزار و ۴۱۰ نفر بازنشسته هستند.
بقیه جمعیت مستمری‌بگیر را ازکارافتادگان و بازماندگان تشکیل می‌دهند.
این تعداد بالا باعث شده هر تغییر در سیاست‌های حقوقی، متناسب‌سازی، بیمه درمانی، پرداخت معوقات یا شیوه واریز مستمری، مستقیماً بر زندگی ده‌ها هزار خانوار در استان اثر بگذارد.
امنیت اقتصادی، بخشی از سلامت سالمندان است
در نگاه سنتی، مسائل سالمندی اغلب به درمان بیماری‌های جسمی محدود می‌شد؛ اما سیاست‌های جدید سلامت بر مفهوم گسترده‌تری تأکید دارند.
سلامت سالمند علاوه بر درمان، شامل استقلال اقتصادی، ارتباط اجتماعی، امنیت روانی و توان ادامه زندگی روزمره بدون وابستگی شدید به دیگران نیز می‌شود.
کارشناسان حوزه سلامت سالمندان هشدار می‌دهند نگرانی مداوم درباره هزینه درمان و تأمین نیازهای اساسی می‌تواند کیفیت زندگی سالمندان را کاهش دهد و بر مشارکت اجتماعی و وضعیت روانی آنان نیز اثر بگذارد.
به همین دلیل حقوق بازنشستگی را نمی‌توان صرفاً یک پرداخت ماهانه تلقی کرد؛ این درآمد برای بسیاری از سالمندان، پایه حفظ استقلال در سال‌هایی است که امکان بازگشت گسترده به بازار کار وجود ندارد.
مسئله‌ای فراتر از یک استان
همدان نمونه‌ای روشن از تغییری است که بسیاری از نقاط کشور در سال‌های آینده با شدت بیشتری تجربه خواهند کرد.
برآوردهای جمعیتی منتشرشده از سوی دانشگاه علوم پزشکی همدان نشان می‌دهد در حالی که در سال ۱۴۰۰ تقریباً از هر ۱۰ ایرانی یک نفر سالمند بود، در صورت ادامه روند فعلی ممکن است تا سال ۱۴۳۰ این نسبت به حدود یک سالمند از هر چهار نفر برسد.
چنین تغییری، صندوق‌های بازنشستگی، نظام سلامت و سیاست‌های حمایت اجتماعی را با تقاضای بیشتری روبه‌رو خواهد کرد.
بنابراین مسئله حقوق بازنشستگان فقط به افزایش سالانه مستمری محدود نمی‌شود. تأمین مالی پایدار صندوق‌ها، پوشش هزینه درمان، توسعه خدمات مراقبتی و حفظ قدرت خرید باید به‌صورت همزمان دیده شوند.
پشت هر پیام واریز، یک بودجه خانوار قرار دارد
برای بیش از ۱۰۱ هزار مستمری‌بگیر تأمین اجتماعی در همدان، حقوق ماهانه بخشی از یک سازوکار بزرگ مالی نیست؛ درآمدی است که با آن باید یک ماه زندگی را مدیریت کرد.
همزمان با افزایش سهم سالمندان استان، حساسیت نسبت به میزان و زمان پرداخت حقوق، پوشش درمانی و قدرت خرید نیز بیشتر خواهد شد.
اعداد جمعیتی می‌گویند جامعه همدان در حال سالمندتر شدن است؛ اما آن سوی این اعداد، مسئله اصلی کیفیت زندگی افرادی است که پس از دهه‌ها کار انتظار دارند دوران بازنشستگی را با امنیت اقتصادی بیشتری سپری کنند.