بازار خودرو در ایران وارد موج جدیدی از افزایش قیمت شده و تورم مردادماه به ۶۹.۹ درصد رسیده است. این شرایط باعث کاهش قدرت خرید خانوارها شده و خودرو را بیش از گذشته به یک دارایی سرمایهای با ارزش دلاری تبدیل کرده است.
بر اساس آمارهای تازه، فشار افزایش قیمتها در اقتصاد ایران همچنان ادامه دارد. در مردادماه ۱۴۰۵، تورم ماهانه به ۳.۴ درصد، تورم نقطهبهنقطه به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسیده است.
بازار خودرو به طور ملموس در روزهای اخیر شاهد افزایش قابل توجه قیمت بسیاری از خودروهای پرتقاضا بوده است.
جهش قیمت خودرو در یک روز
در معاملات روز یکشنبه ۸ شهریور، بخش قابل توجهی از خودروهای پرتقاضای ایرانخودرو و سایپا با افزایش قیمت مواجه شدند. به عنوان نمونه:
- دنا پلاس اتوماتیک با رشد ۸۰ میلیون تومانی به حدود ۳ میلیارد و ۴۰ میلیون تومان رسید.
- سورن پلاس XU۷P حدود ۷۰ میلیون تومان افزایش قیمت داشت و به حدود ۱ میلیارد و ۷۵۰ میلیون تومان رسید.
- تارا اتوماتیک با رشد ۶۰ میلیون تومانی تا حدود ۲ میلیارد و ۹۴۰ میلیون تومان معامله شد.
- در گروه سایپا نیز شاهین اتوماتیک پلاس افزایش قیمت را تجربه کرد.
این افزایشها در حالی رخ داده که بازار در برخی مدلها در روزهای گذشته عقبنشینی محدود قیمت داشت، اما موج جدید افزایش نرخها نشان میدهد کاهشهای قبلی چندان پایدار نبوده است.
عوامل افزایش قیمت خودرو
یکی از عوامل مهم تاثیرگذار بر بازار خودرو، افزایش نرخ ارز و رشد قیمت طلا و در نتیجه افزایش انتظارات تورمی است. اگرچه خودرو کالای مصرفی است، اما در سالهای اخیر برای برخی به ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه تبدیل شده است.
با افزایش انتظارات نسبت به نرخ ارز و تورم، بازار خودرو سریع واکنش نشان میدهد. فروشندگان معمولاً خودروها را نه بر اساس قیمت خرید قبلی، بلکه با توجه به هزینه جایگزینی و انتظار افزایش قیمت در آینده قیمتگذاری میکنند که باعث میشود قیمت خودرو حتی سریعتر از تورم عمومی حرکت کند.
کاهش قدرت خرید و خروج طبقه متوسط
مرتضی مصطفوی، کارشناس بازار خودرو، با اشاره به شرایط تورمی و نااطمینانی اقتصادی، بیان میکند که کاهش قدرت خرید باعث تغییر اولویتهای خانوارها شده است. وقتی هزینه کالاهای ضروری بالا میرود، خودرو به تدریج از اولویت بسیاری خانوارها خارج میشود و تقاضای واقعی در بازار کاهش مییابد.
او معتقد است حضور طبقه متوسط در بازار به علت تورم بالا و کاهش قدرت خرید کاهش یافته است و بسیاری از این خانوارها دیگر توان خرید یا تعویض خودرو را ندارند. در مقابل، گروههای پردرآمد و صاحبان نقدینگی همچنان در بازار حضور دارند که میتواند سهم آنها در تعیین قیمتها را افزایش دهد.
خودرو؛ کالای مصرفی یا سرمایهای؟
یکی از تغییرات مهم در بازار خودرو طی سالهای اخیر، تغییر تدریجی ماهیت خودرو از کالای صرفاً مصرفی به دارایی سرمایهای است. تحت فشار بودن ارزش پول ملی باعث شده برخی خریداران خودرو را به عنوان ابزاری برای حفظ ارزش دارایی خود ببینند.
این امر سبب میشود رفتار بازار صرفاً تابع نیاز واقعی خانوارها نباشد و حتی با کاهش تقاضای مصرفی، حضور سرمایهگذاران و دارندگان نقدینگی مانع کاهش شدید قیمتها شود. همچنین محدودیت عرضه در برخی مدلها باعث میشود قیمت خودرو در بازار آزاد حتی سریعتر از تورم عمومی افزایش یابد.
بازار خودرو دلاری شده است
مصطفوی عنوان میکند بازار خودرو در ایران به شکلی محسوس دلاری شده است و فعالان بازار تنها نرخ فعلی دلار را در نظر نمیگیرند بلکه پیشبینی آنها از نرخ ارز در آینده نیز در قیمتگذاری خودرو اثرگذار است.
به همین دلیل، پیش از آنکه افزایش نرخ ارز به طور کامل در هزینههای تولید یا واردات منعکس شود، انتظارات ارزی باعث افزایش قیمت خودرو در بازار میشود، خصوصاً در خودروهای وارداتی و مدلهایی که وابستگی بیشتری به قطعات و نهادههای خارجی دارند.
دوقطبی شدن بازار خودرو با تورم بالا
ادامه تورم و کاهش قدرت خرید میتواند بازار خودرو را به دو گروه متفاوت سوق دهد؛ گروهی که توان خرید خودرو ندارند و گروهی که هنوز نقدینگی کافی برای خرید و نگهداری دارند. در نتیجه حجم معاملات واقعی کاهش مییابد اما قیمتها همچنان روند صعودی دارند.
ویژگی بازار فعلی خودرو این است که کاهش قدرت خرید لزوماً به کاهش قیمتها منجر نمیشود، زیرا عوامل مختلفی همچون انتظارات تورمی، نرخ ارز، محدودیت عرضه و رفتار سرمایهای خریداران همزمان بر قیمتها تاثیرگذارند.
چشمانداز بازار خودرو
با توجه به تورم ۶۹.۹ درصدی و افزایش مجدد قیمت خودروهای پرتقاضا، بازار خودرو همچنان تحت تأثیر انتظارات تورمی قرار دارد. اگر نوسانات ارزی ادامه یابد و هزینههای تولید و واردات افزایش یابد، فشار افزایش قیمت خودرو ادامه دار خواهد بود.
از سوی دیگر، کاهش انتظارات تورمی، ثبات نرخ ارز و افزایش عرضه میتواند از شدت رشد قیمتها در بازار آزاد بکاهد. در نهایت، قیمت خودرو تنها تابع قیمت کارخانه یا هزینه تولید نیست و عواملی چون قدرت خرید مردم، نرخ ارز، انتظارات تورمی، حضور سرمایهگذاران و میزان عرضه مسیر قیمتها را تعیین میکنند.