با تشدید درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا، محاصره دریایی ایران به یکی از اصلیترین ابزارهای فشار واشنگتن تبدیل شده است. این عملیات با هدف محدود کردن تردد کشتیها، کاهش صادرات نفت و افزایش فشار اقتصادی علیه ایران انجام میشود.
آمریکا در اجرای این سیاست از ترکیبی از گروههای ناو هواپیمابر، ناوشکنهای مسلح به موشکهای هدایتشونده، هواپیماهای شناسایی و گشتهای دریایی بهره میبرد. این نیروها با همکاری یکدیگر به محدودسازی دسترسی دریایی ایران میپردازند.
ناوگان پنجم آمریکا در خط مقدم عملیات
هدایت عملیات دریایی آمریکا در منطقه بر عهده فرماندهی مرکزی ایالات متحده و نیروهای دریایی مرکزی است. ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، مستقر در بحرین، مسئول بخش عمدهای از این عملیات در خلیج فارس، دریای عمان، خلیج عدن، دریای سرخ و دریای عرب به شمار میآید.
محدوده مسئولیت ناوگان پنجم حدود ۲.۵ میلیون مایل مربع است و شامل سه گذرگاه راهبردی هرمز، سوئز و بابالمندب میشود. تنگه هرمز اهمیت ویژهای دارد، زیرا بخش قابل توجهی از تجارت جهانی انرژی از این مسیر عبور میکند.
چگونگی اجرای محاصره دریایی
محاصره دریایی به معنای ایجاد یک ردیف کشتی در برابر تمام بنادر ایران نیست؛ بلکه آمریکا با کنترل و نظارت بر مسیرهای دریایی، شناسایی کشتیها، ایجاد مناطق محدودشده و متوقف یا تغییر مسیر دادن شناورها، دسترسی دریایی ایران را محدود میکند.
طبق گزارش رویترز در ۱ سپتامبر ۲۰۲۶، این محاصره از اواسط ژوئیه صادرات نفت ایران از تنگه هرمز را بهشدت کاهش داده است. میزان بارگیری نفت خام ایران از حدود دو میلیون بشکه در روز در ماه مارس به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز در ماه اوت رسیده است.
این محاصره تمامی سواحل ایران را به یکسان پوشش نمیدهد و تمرکز اصلی آن بر مسیرهای راهبردی در خلیج عمان و دریای عرب است.
ناو هواپیمابر؛ مرکز فرماندهی متحرک آمریکا
گروههای رزمی ناو هواپیمابر که معمولاً از یک ناو هواپیمابر، چند ناوشکن و در بعضی مأموریتها رزمناو و شناورهای پشتیبانی تشکیل شدهاند، بخش عمده قدرت دریایی آمریکا را در بر میگیرند.
این ناوها علاوه بر حمل دهها جنگنده، امکان اجرای عملیات هوایی در فاصلهای بسیار دور از پایگاههای زمینی را فراهم میکنند. گزارشها از استقرار چند گروه ناو هواپیمابر به همراه ناوشکنها در ارتباط با محاصره تنگه هرمز خبر دادهاند.
نقش ناوشکنها در محاصره
ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده نقش مهمی در این عملیات دارند و توانایی انجام مأموریتهای متعددی از جمله دفاع هوایی، رهگیری اهداف هوایی، شناسایی و مراقبت دریایی، حفاظت از ناوهای هواپیمابر، مقابله با تهدیدهای موشکی و حمله به اهداف زمینی را دارند.
نمونه معروفی از این ساختار، استقرار USS Nimitz به همراه رزمناوهای USS Princeton و USS Philippine Sea و ناوشکن USS Sterett در مأموریتی منطقهای بوده است. اما این ترکیب مربوط به دورهای پیشین است و نباید آن را به عنوان فهرست قطعی ناوهای حاضر در عملیات جاری در نظر گرفت.
دلیل عدم توقف کامل همه کشتیها
هدف محاصره، توقف هر یک از کشتیها به شکل جداگانه نیست؛ بلکه ایجاد شرایطی است که شرکتهای کشتیرانی و صاحبان نفتکشها عبور از منطقه را پرریسک یا غیرممکن ارزیابی کنند.
افزایش حضور نظامی، بازرسیها، هشدارهای دریایی و احتمال درگیری، باعث میشود شرکتهای کشتیرانی مسیرهای خود را تغییر داده یا از ورود به منطقه منصرف شوند.
وضعیت تنگه هرمز
تردد در تنگه هرمز بهشدت مختل شده، اما مسیر به شکل فیزیکی و دائمی بسته نیست. از سوی دیگر، ایران نیز محدودیتهایی را علیه برخی کشتیها اعمال کرده است.
رویترز در تاریخ ۲ سپتامبر گزارش داد که ایران ۱۱ کشتی دیگر را به فهرست سیاه خود اضافه کرده و تعداد کشتیهای ممنوعشده به ۵۶ فروند رسیده است. بنابراین، فشار دریایی در منطقه دو طرفه بوده و تردد تجاری در یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان با اختلال جدی مواجه شده است.